خانه مبانی نظری خوشنویسی صنایع دستی نقاشی و نگارگری تعزیه و نمایش سینما و تلویزیون معماری شعر و ادبيات هنر جدید جشنواره ها

نقاشیخط؛ نخستین ابزار ارتباطی انسان

پدیدآورنده: به نقل از شبکه اینترنتی آفتاب/ روزنامه ایران 1394 .22 تیر

آشنایی بشر با نقاشی و خط به روزگاران بسیار کهن باز می گردد، به دورانی که بشر اولیه هنوز آغاز به نوشتن و گفتن و شاید حتی قبل از اندیشیدن و فقط با استفاده از قدرت تخیل و غریزه خویش با ابزاری ساده هرآنچه می دیده یا برداشت می کرده را روی دیوار غارها نقاشی می کرده است.

آشنایی بشر با نقاشی و خط به روزگاران بسیار کهن باز می گردد، به دورانی که بشر اولیه هنوز آغاز به نوشتن و گفتن و شاید حتی قبل از اندیشیدن و فقط با استفاده از قدرت تخیل و غریزه خویش با ابزاری ساده هرآنچه می دیده یا برداشت می کرده را روی دیوار غارها نقاشی می کرده است. پس از سالیان دراز و با گذشت زمان انسان نیاز ارتباط با سایر تمدن‌ها و قبایل را در خود حس کرد بنابراین از تنها وسیله ارتباطی آن زمان که نقاشی بود بهره گرفت بدین صورت که با ثبت نقوش و تصاویر سعی در انتقال پیام خود به سایرین داشت. البته این کار با مشکلاتی چون عدم کاربرد کافی تصاویر و گویا نبودن آن و در پاره ای از اوقات با عدم اشتراک در فهم یک موضوع روبه رو بود. گاهی لازم بود تا فردی جهت ارائه توضیحاتی به همراه نامه ارسالی روانه گردد.
این خط که به خط تصویری موسوم بود مشکلات و نقص های فراوانی داشت و نمی توانست موجب ارتباطی صحیح گردد.

پس از آن نیاز به خطی که بتواند پاسخگوی نیازهای آنها باشد احساس گردید بنابراین طی سالیان متمادی خطی که با ایجاد علائم و نشانه هایی که به خط میخی موسوم شد، ابداع گردید.

زمان بسیاری سپری شد تا خطوطی همچون کوفی پدیدار شدند و برگرفته از آن خطوطی چون ریحانی، رقاع، توقیع، تعلیق و ثلث و نسخ با تلاش هنرمندان برجسته آن دوران به نام های ابن بواب و ابن مقله و سایر خوشنویسان معاصر و قبل از آنها ابداع گردیدند. پس از آن نستعلیق پا به عرصه گذاشت که عروس خطوط اسلامی و خط ایرانی نام گرفت که از حرکات کاملاً کروی و یا بیضی شکل تشکیل می گردد. امروزه بعضی از خطوط گذشته به جهت تنوع فراوان و یا عدم کاربرد و نپرداختن خوشنویسان در طی سالیان دراز به آنها منسوخ گردیده اند. البته هستند خوشنویسانی که همچنان دست از تلاش برنداشته و موجب حفظ این میراث عظیم گردیده اند.

نکته قابل ذکر این است که هر کدام از این خطوط در گذشته کاربرد خاص خود را داشته اند و حتی امروزه نیز از خطوطی که مورد استفاده قرار می گیرد می توان به خط نسخ اشاره کرد که برای نگارش آیات کلام الله مجید ( که از امتیاز و ویژگی خوانا بودن و قابلیت قرار گرفتن صحیح اعراب برخوردار است) استفاده می گردد و یا از ثلث در تزئین اماکن متبرکه بویژه مساجد بهره گرفته می شود. البته لازم به یادآوری است که پس از خط زیبای نستعلیق جهت تسریع در نگارش و تمایل بعضی از خوشنویسان به آزادتر نوشتن کلمات خط زیبای دیگری ابداع شد که شکسته نستعلیق نام گرفت. این خط و خط نستعلیق معمولاً برای نگارش متون ادبی و عرفانی و نکات اخلاقی به کار برده می شود. تمایل بعضی از هنرمندان به آزادی عمل بیشتر و استفاده از رنگ و فرم های تازه تر ایشان را به سمت و سویی دیگر رهنمون ساخت که رشته ای دیگر به نام نقاشیخط به وجود آمد.

هنرمندان این عرصه استفاده از ترکیب خطوط با یکدیگر را با بهره گیری از قالب های جدید و فضاسازی در نظر داشته اند و با بهره جستن از خلاقیت خویش آثار بدیعی را ارائه نموده‌اند..

پرداختن به هنر نقاشیخط که از دو هنر نقاشی و خط به صورت ترکیبی استفاده می کند دارای وسعت کلام و تنوع بسیاری است که در یک سخن مختصر نمی گنجد. گفتن در مورد آن نیازمند پرداختن به خط و نقاشی و مشخصه های هر کدام است. البته در مورد نقاشی بیشتر مشخصه رنگ و فضای نقاشی مد نظر است.

خوشنویسی هنر زیبا نوشتن کلام است که خوشنویس با توجه دادن بیشتر به مغز سخن و محتوای جمله یا موضوعی خاص و یا بخشی از آن و بزرگنمایی و فرم دادن به آن به انتقال پیام و حس و حال خود در قالب کلمات می پردازد و در نقاشیخط این کار با ترکیب های رنگی و آمیخته به نقش و نگار صورت می گیرد که گاهی در فضایی کاملاً هنری قرار گرفته و در بسیاری از اوقات هنرمندان از موضوعات خاص و مشهور استفاده کرده و با فرم دادن کلمات و ایجاد فضای هنری و زیبا موجبات جلب توجه و تفکر و تعمق بیننده را نسبت به آن موضوع برمی انگیزند.

از هنرمندان این عرصه می توان استاد زمان را نام برد که دوره صفویه می زیسته و آثار زیبایی در این زمینه از خود به جا گذاشته است.

در دوران معاصر نیز می توان از مرحوم استاد رضا مافی یاد کرد که آثار هنری بدیعی را از خود به یادگار گذاشته است؛ همچنین از استاد جلیل رسولی که هم اکنون در زمینه نقاشیخط فعالیت دارد می توان نام برد که آثاری بی نظیر و فاخر خلق کرده که زینت بخش اماکن هنری و نمایشگاه های داخلی و خارجی بوده است.

ایشان با شناخت بالایی که از خوشنویسی و خطوط معاصر داشته و با استفاده از رنگ و ترکیب در چند دهه گذشته توانسته آثار زیبای بسیاری را ارائه و هنر این مرز و بوم را همواره در داخل و خارج از کشور معرفی کند.

نظرات:

بازخورد مطلب:

خانه | تماس | درباره ما |