خانه مبانی نظری خوشنویسی صنایع دستی نقاشی و نگارگری تعزیه و نمایش سینما و تلویزیون معماری شعر و ادبيات هنر جدید جشنواره ها

در جستجوی معماری اصیل ایرانی اسلامی

پدیدآورنده: سرویس هنر اسلامی/ محمدسعید اکبرزاده ـ به قلم: احمدرضا هدایتی 1395 .15 تیر

چنانچه ساختار ابنیه تاریخی و در مجموع، بافت بکر و قدیمی شهرهای کشور را مورد بررسی قرار دهیم، ملاحظه خواهیم کرد که معماران قدیم ایران با چه وسواسی تمام زوایا و جوانب احداث ساخت و سازهای شهری به ویژه واحدهای مسکونی را مورد توجه قرار می‌دادند.

چنانچه با نگاهی موشکافانه ساختار ابنیه تاریخی اصفهان، بادگیرهای شهر یزد، هسته مرکزی و قدیمی شهر اراک، باغ فین در کاشان و یا حتی خانه های ماسوله و در مجموع، بافت بکر و قدیمی دیگر شهرهای کشور را مورد بررسی قرار دهیم، ملاحظه خواهیم کرد که معماران قدیم ایران با چه وسواسی تمام زوایا و جوانب احداث ساخت و سازهای شهری به ویژه واحدهای مسکونی را مورد توجه قرار می دادند.
دوراندیشی و توجه دقیق به سمت قبله، آفتابگیر بودن، جهت باد، استفاده از ظرفیت های طبیعی برای گرم یا خنک کردن ساختمانها، استفاده بهینه از محیط، محفوظ و محصور بودن محیط داخلی، آبنما (حوض) و فضای سبز، جریان داشتن نهر آب در تمام معابر و یا حتی بکار بردن شگردهایی در ساخت و ساز برای مقابله با تهاجم احتمالی دشمن و در عین حال توجه هنرمندانه به ظرافت های کار و سایر اصول معماری، همگی حکایت از عمق نگاه دقیق، همه جانبه و خالصانه معماران قدیم در ساخت و ساز ابنیه آن زمان دارد، اما اینک در مقایسه معماری قدیم با مهندسی جدید درخواهیم یافت که علی رغم شگفتی های معماری نوین و خلق سازه های کاملا مدرن و با عظمت مانند برج میلاد، گاهی نه تنها در فرایند احداث یک ساختمان، نکات مذکور به فراموشی سپرده می شود، بلکه در برخی موارد به هنگام تهیه نقشه شهرهای جدید، چگونگی تامین و یا محل احداث مهم ترین و اصلی ترین زیرساخت های مورد نیاز شهر از جمله؛ شبکه های آب، برق، گاز، فاضلاب، مخابرات و یا مواردی مانند؛ مسجد، مدرسه، مرکز خرید، پارکینگ و راه های دسترسی و گاهی حتی ساده ترین اصول فنی نیز مورد غفلت قرار گرفته و یا متناسب با توسعه شهری صورت نمی گیرد.
گروهی از متخصصین و صاحبنظران این عرصه، مشکل اصلی در این زمینه را ناشی از پیچیدگی های مهندسی عصر حاضر می دانند، اما باید توجه داشته باشیم که اگرچه گسترش فناوری های نوین ، پیچیدگی مهندسی جدید را دو چندان نموده اما اولا به موازات این تحولات، ابزار و امکانات جدید فنی و مهندسی، کارها را تا حد زیادی تسهیل نموده و ثانیا با پیدایش تخصص های متعدد در این بخش، مسئولیت ها نیز تقسیم و توزیع شده است.

بنابراین مهم ترین سوال این است که علت این نابسامانی ها در بخش ساخت و ساز چیست؟
در پاسخ به این سوال باید علت را در عوامل مختلف جست وجو کرد، اما در عین حال بدیهی است، وقتی برخی از مهندسین جویای نام و شهرت ، بدون توجه به ارزش های اجتماعی، اصول اساسی و انتظارات واقعی از یک سازه شهری، تمام توان خود را معطوف طراحی های پیچیده، درهم برهم و ناکارآمد و نوآوری در شکل و نمای ظاهری ابنیه و ساختمان ها خلاصه می نمایند، نباید انتظار داشت که سایر نکات مورد توجه قرار گیرد و لذا دیگر مسائلی مانند؛ حذف نقاط پرت و استفاده بهینه از فضا، اشراف پنجره خانه ها بر یکدیگر، کم توجهی در بکار بردن عایق های مناسب برای جلوگیری از انتقال صدا در مجتمع های آپارتمانی، قرار گرفتن لوله هواکش فاضلاب در کنار کانال کولر، نصب دودکش موتورخانه شوفاژ بر فراز نورگیر بدون پوشش ساختمان، تعبیه سرویس بهداشتی در مکان های نامناسب و در معرض دید، یافتن راه چاره برای جلوگیری از آلودگی صوتی ناشی از صدای آب جاری در لوله های آب و شبکه فاضلاب ساختمان و سایر موارد مشابه، اهمیت خود را از دست خواهد داد.
مشکل این است که متاسفانه عوارض این گونه نگاه، فقط به ساخت ابنیه مسکونی و اداری محدود نشده و ساخت دیگر سازه ها و تاسیسات شهری را هم مشمول خسارات خود ساخته است، در واقع مشاهده نواقصی مانند، اختلاف سطح غیراصولی برخی پیاده روها با کف حیاط منازل و سطح خیابان ها، فرو رفتگی ها و شیب نامناسب برخی معابر که به هنگام بارندگی غرق در آب می شوند، ساخت نهرهای کم عمق و باریک در نقاط آبگیر و متقابلا احداث نهرهای عریض و عمیق در نقاط مرتفع برای جمع آوری آبهای سطحی یا عدم تطبیق ساختار سازه ها با شرایط جوی و محیطی و تخریب و استهلاک زودهنگام جداول، آسفالت خیابان ها، موزائیک فرش پیاده روها و ده ها مورد مشابه دیگر، بیانگر این حقیقت است که بخشی از کارآمدترین سرمایه های انسانی این
مرز و بوم در انتخاب مسیر خود در این زمینه، دچار گمراهی و انحراف شده اند.
طبیعی است که در سایه این رویکرد غلط، نه تنها دیگر وجدان کار، معنای خود را از دست می دهد و کسی به نکات فنی و رفع نواقص پنهان و دور از چشم کارفرما نمی اندیشد، بلکه تمام تلاش خود را صرف آن خواهد ساخت تا کاستی های بنا را در زیر پوسته بزک شده ساختمان پنهان سازد و این گونه است که پس از مدتی نه چندان طولانی، استهلاک زود هنگام ساختمان از درون و برون آغاز و تعمیرات پی درپی بخش های مختلف سازه، کلید خورده و هزینه های غیرمنطقی و پیش بینی نشده جدیدی به دولت و مردم تحمیل می گردد.
به این ترتیب به نظر می رسد حکایت شهرسازی ما در سال های اخیر، در بسیاری از موارد مشابه داستان کلاغی است که قصد داشت راه رفتن کبک را بیاموزد، درحالی که راه رفتن خود را نیز از یاد برد، چرا که به رغم تمام تلاش های صورت گرفته برای احیاء و بکارگیری اصول و ارزشهای ایرانی اسلامی، هنوز در تطبیق با فناوری های نوین و ارائه الگوهای بومی و متناسب با نیاز روز جامعه در عرصه فعالیت های عمرانی، توفیق لازم و شایسته ایران اسلامی را کسب نکرده ایم.
همان گونه که قبلا اشاره شد، عوامل مختلفی در بروز این نابسامانی ها نقش دارند که علاوه بر موارد فوق، می توان به ضعف در سیستم آموزش عالی، ضعف در تدوین و اجرای درست قوانین و مقررات، عدم هماهنگی و انسجام لازم و کافی بین متولیان امر، سهل انگاری دستگاه های مربوطه از جمله؛ وزارت راه و شهرسازی وسازمان نظام مهندسی کشور در اعطای مجوز فعالیت های مهندسی به افراد و فقدان نظارت نظام یافته، اصولی و هدفمند، به عنوان مهم ترین مشکلات مربوط به این موضوع اشاره کرد.
در هرحال امید است، مسئولین محترم همچون سایر عرصه ها، رفع مشکلات این بخش را بیش از گذشته مورد توجه قرار داده و به زودی شاهد احیاء مجدد معماری ایرانی اسلامی به معنای واقعی آن باشیم.

نظرات:

بازخورد مطلب:

خانه | تماس | درباره ما |