خانه مبانی نظری خوشنویسی صنایع دستی نقاشی و نگارگری تعزیه و نمایش سینما و تلویزیون معماری شعر و ادبيات هنر جدید جشنواره ها

مذهب؛ حافظِ هنر

پدیدآورنده: سرویس هنر اسلامی/ محمدسعید اکبرزاده 1396 .15 خرداد

اصل هنر، نیایش است و ما اعتقاد داریم ذات هنر، به نوعی دین نهفته است که با زبان لطیف و واژگان متفاوت از عرف هر دوره‌ای بیان می‌شود و ذات اصلی آن از طرف ذات لایتناهی بوده و این که پیغام‌ها از طریق جبرئیل و اصوات به پیامبران داده می‌شود.

اصل هنر، نیایش است و ما اعتقاد داریم ذات هنر، به نوعی دین نهفته است که با زبان لطیف و واژگان متفاوت از عرف هر دوره ای بیان می شود و ذات اصلی آن از طرف ذات لایتناهی بوده و این که پیغام ها از طریق جبرئیل و اصوات به پیامبران داده می شود و خدا هم در قرآن به صورت احسن تشویق کرده است، بیانگر این است که تلألؤ وجودی، بن مایه ی هنر نیایشی است و هنر، ساخته شده تا بشر، ابراز مناسب تری داشته باشد تا بتواند خدا را نیایش کند. این طور نیست که نیایشی وجود داشته باشد و هنر، چاشنی آن بشود تا ستایش شود، بلکه هنر، گاهی مستقیم و گاهی غیرمستقیم به نیایش می پردازد و می توان گفت اگر حتی یک موسیقی محبت آمیز تولید کنیم، یک کار نیایشی کرده ایم، چرا که پیامبر صلی الله علیه وآله فرموده: هر دین، ایین و کیشی که دارید، با هم مهربان باشید. پس مهربانی کردن یعنی دین و وقتی راجع به مهربانی، موسیقی می سازیم، شعر می گوییم، سخنرانی می کنیم و یا نقاشی، درباره ی یکی از وجوه الهی او، این کار را کردیم ولی چون از هنر به عنوان ابزار استفاده می کنیم، فکر می کنیم هنر از یک سری واژگان و شاخصه ها بهره گرفته، در حالی که ذات اصلی هنر، نماد نیایش است اما برای ما به گونه ی دیگری معرفی شده.
در موسیقی هم همین مسأله مطرح است، چرا که هر نغمه ای که از هر سازی خارج می کنیم، خواه حنجره باشد و با آن اذان بگوییم و خواه یک شعر اخلاقی خواند و خواه با یک ساز مثل پیانو، سه تار و... احساس خود را بیان کنیم، نیایش کرده ایم، اما چون درک و وسعت دریافتی انسان محدود است، هرکس به نوعی این پیام را دریافت می کند. یکی سمفونی پنج بتهوون را اثبات وجود خدا می داند، در حالی که کسی نمی داند در زمان خلق این موسیقی، درون بتهوون چه گذشته و ممکن است خود او بگوید برای عشق گم‎شده اش این سمفونی را گفته است و به یاد مسائل مذهبی نبوده ام.
به همین ترتیب ما از اذان مؤذن زاده ی اردبیلی برداشت موسیقیایی می کنیم و می گوییم اگر به جای این واژگان با همین لحن، واژگان دیگری استفاده شود، جنبه ی نیایشی دارد، چرا که نیایش تنها اذان و قرآن و ادعیه نیست، نوع موسیقی که ما ارائه می دهیم، به هر شکلش بخصوص بی کلام، همگی نیایش خداست، همان طور که می گوییم تمام جانداران چه در اعماق دریا و چه در هفت آسمان تسبیح خدا را می گویند. حتی در تفسیر المیزان آمده است که در هشت جای قرآن، «انکر الاصوات» آمده است، اما این جا منظور این نیست که خداوند موجود خودش را بد ارائه بدهد، بلکه می خواهد این نکته را بیان کند که در حضور پیغمبر، احترام بگذارید و بی جهت مثل درازگوش دهان تان را باز نکنید. وقتی از این زاویه ی الهی نگاه کنیم، همه چیز را تسبیح خدا می بینیم.
برای مثال می توان گفت وقتی خدا برای مولانا به وسیله ی شمس تبریزی خیالی، یک دریچه ای باز می کند و مولانا می چرخد، این چرخش مولانا، هر چیزی می تواند نام گیرد؛ سماع، رقص، حرکات موزون. اما از این دیدگاه، رقص هم تسبیح خداست و نوعی نیایش و عبادت.
در موسیقی مناطق مختلف هم، موسیقی ایینی داریم و این ایین از نیایش می اید. ایین زرتشت به گاثاخوانی سفارش می کند و ایین اسلام به مداحی. در این جا تنها واژگان تغییر کرده است. نتیجه ی کلّی، این است که ذات هنر، نیایشی است و ما آن را بسته بندی و کدگذاری می کنیم. و حتی موسیقی‎ای که در عروسی برای شاد بودن نواخته می شود، نیایش است، چرا که سنّت پیامبر صلی الله علیه و آله را انجام داده ایم و نیمی از دین خود را کامل کرده ایم و یک کار نیایشی کرده ایم و یک هدف الهی پشت ماجراست و ما بر اساس خلق و خو و شرایط زمانی و مکانی خودمان، این دسته بندی ها را انجام می دهیم. باید دانست هنر، خوب و بد ندارد، همه ی هنر خوب است، هرچند گاهی از کلام زشت در موسیقی استفاده می کنیم و آن را مبتذل می کنیم، اما هیچ گاه یک خوشنویس، کلام بی ادبانه را خطاطی نمی کند.
باید گفت موسیقی، برخاسته از مذهب است. در دوره ای، «باخ» نماد و مظهر کلیساست و قطعات او بسیار سنگین بود. مذهب ما هم به گونه ی دیگری موسیقی را به کار گرفت. در تعزیه، در زورخانه ها، در مداحی و...
مذهب، حافظِ هنر بوده، چرا که باور دارد هنر، نیایش است. برای همین پیامبر صلی الله علیه و آله به بلال می گوید: اذان بخوان و دلیل آن، این است که این نکته بیان شود که هنر، نژاد نمی شناسد و هنر در هر نقطه ی دنیا، نیایش است.
درست است که پیامبر صلی الله علیه و آله از واژه ی موسیقی استفاده نکرده، و از واژه ی غنا و تغنی استفاده می کند، اما این دلیل آن نیست که اسلام به موسیقی نپرداخته باشد؛ بلکه ما در قرآن، به لحن زیبا و صدای نیکو برای خواندن قرآن تشویق شده ایم.
در ایران هم در مناطق مختلف، هرکس به شیوه ی خودش نیایش می کند، حالا ممکن است اسم آن مراسم را «زار»، «ماهوره خوانی» و... بگذاریم، ولی نمی توان آن ها را به فیزیک نزدیک کرد، چرا که متافیزیکی هستند.
در جهان هم همین گونه است، حتی موسیقی جاز آفریقایی ها، نیایش است، چرا که طبال های آفریقایی هم به وسیله ی طبل با خدای خود حرف می زنند و نیایش می کنند.
اما باید بدانیم هنر، انتزاعی است، برای همین جوان های امروز، موسیقی سنتی را نمی فهمند و بستر جامعه باید آماده باشد و این آمادگی در هنر، یعنی داشتن اعتقاد تا هنر را درک کرد.
حرف پایانی این که محیط هنر، چرا ندارد.

مجله خیمه آذر و دی 1385، شماره 27 و 28

1396 .15 خرداد / نویسنده: سرویس هنر اسلامی/ محمدسعید اکبرزاده / نظر: 0 /

نظرات:

بازخورد مطلب:

خانه | تماس | درباره ما |