خانه مبانی نظری خوشنویسی صنایع دستی نقاشی و نگارگری تعزیه و نمایش سینما و تلویزیون معماری شعر و ادبيات هنر جدید جشنواره ها

رسانه در سال اصلاح الگوی مصرف

پدیدآورنده: وحید حیاتی 1390 .11 اردیبهشت

پیامی كه با نگاهی كلان به آینده و با توجه به نیازهای جامعه طراحی می‌شود و به ‌عنوان محوری برای همسو نمودن آحاد مردم، مدیران، مسؤلان و برنامه‌های كلان كشور در جهت اصلاح و تكامل، رشد و پیشرفت ایران اسلامی، تدارك دیده شده است.
...، سال پیامبر اعظم(ص)، سال نوآوری و شكوفایی، سال اصلاح الگوی مصرف

نزدیك یك دهه است كه با موضوع سال یا به تعبیری پیام آغازین سال مأنوسیم. پیامی كه با نگاهی كلان به آینده و با توجه به نیازهای جامعه طراحی می‌شود و به ‌عنوان محوری برای همسو نمودن آحاد مردم، مدیران، مسؤلان و برنامه‌های كلان كشور در جهت اصلاح و تكامل، رشد و پیشرفت ایران اسلامی، تدارك دیده شده است.

همان‌طور كه تا كنون نیز شاهد بوده‌ایم، این پیام حركت‌های متعددی را شكل داده و بالطبع بركاتی را نیز به‌ همراه آورده است كه دست‌كم ثمرۀ آن ایجاد برنامه‌ها، تنظیم مبانی و در ادامه، آثار مرتبط با آن پیام ـ چه از نظر تئوری و عملی ـ بوده است كه هر سال به نحوی آن را نظاره‌گر بوده‌ایم. این مهم توسط ارگان‌ها و نهادهای مختلف، اقشار مختلف مردم، مراكز و نهادهای فرهنگی، هنری، اقتصادی و سیاسی و ... به فراخور اهداف و عملكردشان در كشور، تبیین گردیده و هر كدام كوشیده‌اند در راستای آن پیام برنامه‌ریزی، حركت و عمل كنند. در واقع با یك نگاه تیزبین روشن است كه هدف از چنین نام‌گذاری‌هایی ـ فارغ از تذكار فراموش‌شده‌ها ـ سوق دادن اندیشه‌ها و افكار، رفتارها و فرهنگ جمعی و عمومی جامعه به سمت سامان یافتن در جهت تحکیم بنیان‌ها و برنامه‌ریزی‌های كلان، رفتارها و عملكردها است كه مسلماً به رفع نواقص و كمبودها و بالطبع هموار نمودن راه پیشرفت و توسعۀ ـ چه از جهت اخلاقی، رفتاری یا عملكرد مدیریتی و حتی مردمی ـ كشور، خواهد انجامید.

هم‌چون سال‌های گذشته، در سال جاری نیز پس از سخنان نوروزی مقام معظم رهبری تحلیل‌ها و ستایش‌های گوناگونی از طرف خبرگزاری‌ها، مطبوعات مختلف و ... در این رابطه به چاپ رسید كه اكثراً با توجه به عنوان اصلاح الگوی مصرف سریع به موضوعاتی هم‌چون انرژی فسیلی و غیرفسیلی، محیط‌زیست و ... پرداختند و در همین سطح مطبوعه‌های خویش را به نگارش در‌آورده یا درخواهند آورد. شاید قصه همان قصۀ فیل در تاریكیِ مولوی نیز باشد ولی باید توجه داشته باشیم كه نشانه‌ها و علائم، حاكی از اصل و ریشۀ امور است؛ یعنی دال حاكی از مدلول است وگرنه گام برداشتن در میان دال‌ها و نشانه‌ها، همان دریافتن امور بر اساس ظاهر قضایاست.

شاید بهتر باشد كمی پیش‌تر گام برداریم و یادآوری كنیم كه این عنوان، قدر جامعی بر امور مختلف در كشور است و هر گوشه از خاك پرگُهر ایران، مصداقی از آن است. در ضمن ایران اسلامی با مبنایی هم‌چون دین اسلام مسلّماً الگوی انسان‌ساز و پربركتی را در اختیار ایرانیان می‌گذارد كه یادآوری برخی از آن موارد متعدد ما را با مفهوم اصلاح الگوی مصرف بیشتر آشنا می‌سازد. در واقع دریافتن ریشۀ امور كه همان الگوهای انسان‌ساز دینی و بالطبع موردِ پسند خداوند متعال است، می‌تواند زمینۀ اجرای آن پیام و مدخل قدم نهادن در امور قرار بگیرد. به عبارتی دیگر اگر بپذیریم كه اصلاح الگوی مصرف همان نهادینه‌كردن روش‌های صحیح مصرف و استفاده از منابع مختلف كشور در همۀ عرصه‌های زندگی فردی و اجتماعی باشد، پیش از این‌كه مصادیق آن را به زمرة شمار درآوریم، به درك كردن الگوها و قواعد دینی باید بپردازیم.

 البته در این مختصر بر آن نیستیم كه الگوها و برنامه‌های دینی را جزء به جزء در رابطه با این موضوع بشكافیم ولی چند جمله‌ای از برنامه‌های اسلام را در این رابطه برمی‌شماریم، امید كه از آن بهره ببریم و همان‌طور كه در تكاپو برای دست‌یابی به الگوهای انسان‌شناسانه، جامعه‌شناسانه، اقتصادی و ... بوده‌ایم، در این زمینه نیز الگوها، روش‌ها و دستورات مبین اسلام را یادآوری كنیم تا بتوانیم در راستای اهداف بلند اسلام و کمال انسانی حركت كنیم.

شاید در قرآن مجید به ‌عنوان كتاب آسمانی، كلام بدین‌ گونه كه قانون‌گذار در باب آن سخن می‌راند یا جملات در قرن بیست و یكم بدان شیوه‌اند، نباشد ولی مسلماً راهكارها، نگاه‌های كلان به امور اجتماعی و فردی انسان‌ها در آن بیان شده است كه ذكر برخی می‌تواند الگوی بسیاری از قوانین اجتماعی و فردی افراد جامعه قرار گیرد.

در قرآن کریم آمده است:

كلوا واشربوا و لاتسرفوا ان الله لا یحب المُسرفین[1]

كه در كمال میانه‌روی توصیه می‌شود بخورید و بیاشامید و اسراف نكنید، همانا خداوند اسراف‌كاران را دوست ندارد.[2] از دیدگاه قرآن، انسان در عین نیازمندی، خلیفه و جانشین خداوند بر زمین است و برای رفع نیازهای وی، همۀ امكانات و منابع رام او شده‌اند و در اختیار وی هستند تا مصرف كند ولی از آن‌جا كه دین اسلام، دین اعتدال، میانه‌روی و دوری از افراط و تفریط است، تلاش می‌كند با برنامه‌های متعدد پیروان خویش را همواره در مسیر مستقیم و خط اعتدال حفظ كند و با افراط و تفریط در هر امری مخالفت می‌كند. خواهی‌نخواهی نظام اقتصادی‌ای كه بر این اصول نیز استوار می‌شود در عین در نظر داشتن سعادت انسان‌ها، استفادۀ عاقلانه و صحیح از منابع طبیعی و خدادادی را در راه نیل به هدف والای خویش، مورد تأكید قرار می‌دهد. بدین ترتیب الگوی جامع مصرف از دیدگاه اسلام و قرآن در عین حفظ اعتدال، با اسراف مخالفت می‌كند و در ضمن با تجمل‌گرایی و گام برداشتن در آن راستا مقابله می‌كند. بدین موارد می‌توان نگاه اجتماعی، جامعه‌شناسانه و روان‌شناسانۀ الگوی مصرف، تبعات آن، آسیب‌ها و منافع آن و ... را نیز افزود كه در چهارچوب این موضوع می‌تواند دستمایۀ بررسی كارشناسانۀ هر حوزه قرار گیرد تا ان‌شاء‌الله به اهداف موجود در پسِ چنین پیام‌هایی نائل شویم.

ولی همان‌طور كه پیش‌تر نیز گفته شد، هر مجموعه و نهادی در راستای فعالیت‌های خویش و اهداف سیاست‌گذاری شده در رابطه با پیام سال چه روندی را می‌تواند دنبال كند؟ در واقع اهمیت موضوع به جهت ارتباط با وظایف نهادها و مجموعه‌های مختلف كشور بیش از پیش روشن می‌شود. در این رابطه نقش رسانۀ ملی به‌ عنوان قطب فرهنگ‌ساز كشور چیست و چگونه می‌تواند در راستای این نام‌گذاری حركت كند؟

رسانه نیز به‌ عنوان یكی از نهادهای فرهنگی پرمخاطب در كنار آموزش و پرورش و دیگر رسانه‌ها جمعی مسلماً نقش انكارناپذیری در شكل دادن ابعاد این موضوع، پرداختن به آن و مدیریت و هدایت فرهنگ و افكار عمومی بر عهده دارد در نتیجه باید به آن توجه ویژه نمود. این موضوع بدان جهت حائز اهمیت است كه بپذیریم محدودۀ عملكرد، جدای از فرهنگ عمل نیست و اگر هر كدام را در حیطه‌ای مستقل بنگریم نه تنها كارآیی خویش را از دست می‌دهند بلكه به زودی نیز فراموش می‌شوند و از یادها می‌روند.

به‌ هر حال اگر اصلاح الگوی مصرف را در حیطه‌های فردی، اجتماعی و سازمانی قابل اجرا بدانیم در محدودۀ سازمان صداوسیما نیز تعریف‌هایی به خود می‌گیرد و محورهایی را به خود اختصاص می‌دهد كه جهت یادآوری به برنامه‌ریزان و مدیران سازمان بخش‌هایی از آن را متذكر می‌شویم تا شاید به سهم خود در راستای اهداف حكیمانۀ پیام سال 1388 گام برداشته باشیم.

موضوع اصلاح الگوی مصرف در بخش تعیین استراتژی و راهبردهای كلان می‌تواند تبدیل به یك برنامه و چشم‌انداز راهبردی در برنامه‌ریزی‌ها تبدیل شود و بخشی از مجموعۀ سازماندهی برنامه‌ریزی، برنامه‌سازی و هدایت فعالیت‌های حوزۀ پیام تلقی گردد در این چهارچوب، اهتمام ویژه به ساماندهی بخش آموزش و پژوهش از نظر كیفی، افزایش عملكرد در ساخت برنامه‌ها و هدفمندكردن تولید برنامه‌ها در راس تلاش‌ها قرار می‌گیرند.

در حیطۀ آموزش و پژوهش می‌توان به اصلاح برخی فرآیندها، تربیت نیروهای متخصص یا افزایش دانش روزآمد نیروهای فعلی، تربیت عناصر تأثیرگذار در محدودۀ برنامه‌سازی، جلوگیری از هدر رفتن سرمایه‌های انسانی و مالی در برخی حوزه‌ها، استفادۀ صحیح از نیروهای كارآمد و پژوهش‌های مرتبط، سامان دادن فرآیند برخی امور جهت تسهیل و كیفیت‌بخشی به امور برنامه‌سازی به ویژه در حیطۀ پژوهش اشاره داشت؛ مجموعۀ این امور فرآیند توسعۀ كیفی سازمان را در سال جاری و آینده رقم خواهند زد. گرچه بسیاری از مواردی كه در بالا ذكر شدند، نیازمند برنامه‌ریزی طولانی‌مدت هستند ولی باز غنیمت می‌شماریم سال اصلاح الگوی مصرف را و بر خود لازم می‌دانیم زمینۀ ایجاد و انجام امور را از همین امروز پایه‌گذاری كنیم.

نویسنده:وحید حیاتی

منبع:ماهنامه رواق هنر و اندیشه ،شماره سی وسوم

1. سورۀ اعراف. آيۀ 31.

2. دريافتن الگوها، توصيه‌هاي قرآني در رابطه با الگوي مصرف، عرصه‌اي است  نيازمند پژوهش بيشتر كه صاحبان فن و فهم در آن،  بايد بدان بپردازند كه در چارچوب آن دريافت‌ها، گام برداريم . به‌خاطر كوتاه نمودن كلام از پرداختن به همه آنها صرفنظر می کنيم.
1390 .11 اردیبهشت / نویسنده: وحید حیاتی / نظر: 0 /

نظرات:

بازخورد مطلب:

خانه | تماس | درباره ما |