خانه مبانی نظری خوشنویسی صنایع دستی نقاشی و نگارگری تعزیه و نمایش سینما و تلویزیون معماری شعر و ادبيات هنر جدید جشنواره ها

مفهوم «پرسپکتیو» در کلیله و دمنه و علل حذف فضای سه‌بعدی در نقاشی‌های اسلامی

پدیدآورنده: سرویس هنر اسلامی/ محمدسعید اکبرزاده 1394 .13 تیر

بخش بزرگی از متون هنری ایران را متون نظم و نثر تشکیل می‌دهند. این متون که به‌صورت نسخه‌های مصور در طول تاریخ فراز و فرودهایی را در نوع نشر، تصویر و متن خود تجربه کرده‌اند.

بخش بزرگی از متون هنری ایران را متون نظم و نثر تشکیل می‌دهند. این متون که به‌صورت نسخه‌های مصور در طول تاریخ فراز و فرودهایی را در نوع نشر، تصویر و متن خود تجربه کرده‌اند، منابع بسیار پرباری جهت تحقیق در زمینه‌هایی هستند که هنوز بکر و دست‌نخورده باقی‌مانده‌اند. نقاشی و وجوه مختلف آن در طول تاریخ ایران و تاثیراتی که وقایع تاریخی بر آن داشته‌اند، یکی از همین موضوعات است.

مطالعه تاریخ نقاشی ایران در میان متون ادبی، تارخی و گاه علمی ایرانی، سیر و چگونگی تغییرات سبکی و دوره و دلیل به‌وجودآمدن و یا از بین رفتن تکنیک‌های مختلف را تا بخش‌های زیادی روشن‌می‌سازد. می‌توان گفت محققان بسیاری بوده‌اند که نقاشی دوره‌های اسلامی را مورد بررسی قرارداده‌اند اما یکی از پژوهشگرانی که به بررسی دقیق نقاشی در دوره‌های پیش از حمله مغول‌ها و حتا قبل از ظهور اسلام پرداخته، محقق انگلیسی «توماس آرنولد» است. کتاب «نقاشی در اسلام» اثری‌است از وی که درباره جنبه‌های مختلف هنر نقاشی در اسلام و ایران تالیف شده و یکی از مهمترین منابع در این زمینه به‌شمار‌می‌رود.



در مقاله‌ای جامع با نام «مفهوم پرسپکتیو در کلیله و دمنه و علل حذف فضای سه بعدی در نقاشی‌های اسلامی» نصرالله پورجوادی با توجه با نظرات آرنولد و دیگر محققین به سیر تحولات نقاشی اسلامی و ایرانی از منظر وجود «پرسپکتیو» می‌نگرد. این مقاله در پرتال جامع علوم

انسانی، پژوهشگاه علوم انسانی و مطالعات فرهنگی به چاپ رسیده‌است. بخشی کوتاه از این مقاله که به وجود مفهوم پرسپکتیو در بخشی از یک حکایت از کلیله و دمنه می‌پردازد را می‌خوانیم:
« ترجمه ابولمعالی‌نصرالله‌منشی (از کلیله و دمنه) که تقریبا همزمان با ترجمه بخاری (حدود 40-538 هـ) انجام گرفته‌است، ترجمه‌ای است از روی همان ترجمه ابن‌مقفع. معروف است که ترجمه فارسی نصرالله‌منشی که یکی از شاهکارهای فارسی است، با همه زیبایی‌ها و کمالات‌اش با ترجمه عربی ابن‌مقفع اختلافات فراوانی دارد. این اختلافات را برخی به بی‌دقتی مترجم فارسی نسبت‌داده‌اند و گفته‌اند که وی امانت را رعایت نکرده‌است و بعضی احتمال داده‌اند ناشی از اختلاف نسخه عربی او با نسخه‌هایی باشد که امروزه در دست‌است. در اینجا ما با این مسئله به‌طور‌کلی کاری نداریم. مسئاله ما فقط بر سر اختلافی‌است که جمله نصرالله‌منشی با همه ترجمه‌های دیگر دارد. در ترجمه منشی آمده‌است: « نقاش چابک قلم، صورت‌ها پردازد که در نظر انگیخته نماید و مسطح باشد و مسطح نماید و انگیخته باشد.»

انگیخته‌نگاری و معنای آن
نقاش صورت‌هایی را می‌کشد بر روی دیوار مسطح، که در حالتی برجسته یا انگیخته می‌نماید و در حالتی دیگر، فرورفته. این صورت‌ها چگونه‌است و منظور از برجسته یا انگیخته بودن و فرورفته‌بودن آنها چیست؟»

با مطالعه بخش کوچکی از این مقاله می‌توان دریافت که نصرالله‌پورجوادی با تکیه بر متون قدیمی و مقابسه ترجمه آنها به وجود مفهوم «پرسپکتیو» در نقاشی آن دوره از تاریخ ایران و اسلام پی برده و سعی در واکاوی آن در نمونه‌های نقاشی موجود از این دوره‌ها دارد.

برای مطالعه متن کامل این مقاله می‌توانید به فایل PDF پیوست مراجعه نمایید.

1394 .13 تیر / نویسنده: سرویس هنر اسلامی/ محمدسعید اکبرزاده / نظر: 1 /

نظرات:

بازخورد مطلب:

خانه | تماس | درباره ما |