خانه مبانی نظری خوشنویسی صنایع دستی نقاشی و نگارگری تعزیه و نمایش سینما و تلویزیون معماری شعر و ادبيات هنر جدید جشنواره ها

تعزیه، هنری با ویژگی‌های تئاتر مدرن

پدیدآورنده: سرویس هنر اسلامی/ داود دادور 1397 .2 آبان

بسیاری از نامداران هنر نمایش، مانند پیتر بروک به عجیب و خاص بودن عظمت تعزیه اعتراف کرده‌اند. هنری که با وجود گذشت چند قرن از تولدش ویژگی‌های فراوانی از تئاتر مدرن را با خود به همراه دارد.

تعزیه، شکل مذهبی نمایش در ایران است که واقعه مصائب و شهادت امام حسین (ع) در روز عاشورا در صحرای کربلا را به اجرا می گذارد. این آئین اسطوره ای و نمایشی، مراسمی است گروهی که ویژگی این مراسم شرکت همگان در آن است، هنر و مراسم زمان ویژه خود را دارد؛ مفهومی اسطوره ای که با تداوم و روز شمار زمان تقویمی متفاوت است.پس تعزیه رهگذری است که در آن باورهای ذهنی و حوادث گذشته نزد همگان به حال تبدیل می شود، اسطوره پدیدار می شود و این اتفاق چنان می افتد که همگان در روز عاشورا، در آن زمان متوقف می شوند. تقویم روزمره دیگر مفهومی ندارد، بلکه عاشورا زمان این رویداد و کربلا مکان این رخداد برای حاضران است. پس مراسم تعزیه مفهومی است گروهی و در شکل هنری زمان خاص خود را دارد.

در اروپا، پاسیونهای مذهبی در مراسم عید پاک، زمان ویژه خود را داراست و همچنین در یونان قدیم مراسم دیونیزوس بزرگ در انتهای ماه مارس برگزار می شد که در سه روز مشخص، سه شاعر، سه تراژدی را به نمایش می گذاشتند. پس هر اثر هنری با شکوه و شگرف زمان منحصر بفرد خود را دارد.

جایگاه تماشاچی

شرکت تماشاچی در بازی تعزیه و تبدیل بازیگر به تماشاچی و تماشاچی به بازیگر یکی از مهمترین ویژگی های نمایش تعزیه است. تماشاچیان در حرکاتی مانند نوحه خوانی، سینه زنی و صلوات فرستادن بازیگران را همراهی نموده و همچنین شرکت فعال آنها در گرداندن تابوت، همکاری در ساخت صحنه، همیاری برای تدارک مجالس تعزیه قابل مشاهده است، یعنی لحظاتی تماشاچی به بازیگر بدل شده و در لحظات دیگری بازیگر به تماشاچی تبدیل می شود. فراموش نکنیم که در اروپا خصوصیت آشکار تئاتر آوانگارد و پیشرو، مشارکت فعال تماشاگر در اجرای نمایش است که باعث بقای تئاتر پیشرو می باشد.

حداقل گرایی یا مینی مالیزم

یکی دیگر از ویژگی های نمایش تعزیه، مینی مالیزم و حداقل گرایی است. به عنوان مثال دکور نمایش تعزیه بسیار مختصر، طراحی صحنه کاملاً فقیرانه، شکل و نوع لباسهای بازیگران ساده می باشد و در مجموع فضا و شکل اجرا بسیار مینی مالیستی و خلاصه نگارانه است.
فراموش نکنیم که تئاتر پیشرو اروپا در 50 سال اخیر به سمت تئاتر ساده، فقیر و بی چیز حرکت کرده و در حال دیگرگونی بوده است و مینی مالیزم ویژگی آشکار تئاتر آوانگارد است.

بازیگران تعزیه غیرحرفه‌ای هستند

بازیگران تعزیه آماتور و غیر حرفه ای هستند و نوع بازیها در این نمایش همراه با فاصله گذاری است. شبیه خوان یک بازیگر روایتگر است و با نقش خود فاصله و مرز دارد. پس نیاز به یافتن روان نقش ندارد. زیرا شخصیت اصلی خود را به نفع یک شخصیت خیالی از بین نمی برد.
اولیاء خوانان خود را در حد و اندازه شخصیتهای اسطوره ای و آرمانی نمی دانند و بدین سبب از نقش فاصله گرفته و اشقیاء خوانان نباید خود را در پلید ترین و شرورترین شخصیتها بیابند و بدین جهت از نقش فاصله می گیرند و نمایش را روایت می کنند و همه گروههای بازیگران، اولیاء خوانان، اشقیاء خوانان و نسخه خوانان بر نمایشی بودن اجرا از طریق انجام حرکات و اعمال تصنعی و اغراق آمیز و همچنین نوع بازی غیر واقعی و نمادین تأکید دارند.
فراموش نکنیم که در تئاتر یونان باستان و پاسیونهای مذهبی اروپا فاصله گذاری وجود داشت. در تئاتر حماسی برتولت برشت فاصله گذاری و بیگانه سازی قابل مشاهده است اگرچه نوع و شیوه این فاصله گذاری متفاوت با فاصله گذاری در تعزیه می باشد.

تعزیه نمایشی سمبولیک

نمایش تعزیه، یک نمایش نمادین و سمبلیک است که در آن نشانه ها برای همگان معنای خاص خود را دارد.
شکل بازی ها در تعزیه نمادین است.
امام خوان با نگاه به دور و حائل کردن دستها بر روی پیشانی، کثرت لشگر اشقیاء و هیبت آنان را بیان می کند.
شمرخوان با انگشت به دهان گذاشتن و دست روی پای نهادن حیرت و تعجب خود را به تماشاچیان و حاضران نشان می دهد.اکسسوارها در تعزیه نمادین هستند.

** آشنایی با پیتر بروک

پیتر استفان پل بروک (به انگلیسی: Peter Stephen Paul Brook) (زاده ۲۱ مارس ۱۹۲۵) کارگردان نوآور تئاتر و سینمای بریتانیایی است. او با بدعت و تاثیرگذاری بر تئاتر معاصر با به‌کارگیری عناصر تئاتر شرق به شهرت رسید.

وی تحصیلات خود را در رشته تئاتر در دانشگاه آکسفورد گذارند. او همچنین تعدادی فیلم مهم را در انگلستان و فرانسه کارگردانی کرده‌است. آثار نمایشی بروک تحت تاثیر تئاتر روایی برتولت برشت و نگاه تیره اجتماعی جان کت، محقق آثار شکسپیر است.

نخستین اثر سینمایی او یک فیلم کوتاه به نام سفر احساسی است که آن را هنگام تحصیل در آکسفورد کارگردانی کرد. در بیست سالگی نخستین اجرای تئاتر را با کارگردانی نمایش شاه جان (با بازی پل اسکافیلد) تجربه کرد. پس از آن در لندن، مسکو، پاریس و نیویورک نمایش‌های متعددی را بر روی صحنه برد. بروک برخی از نمایش‌هایش را به فیلم برگردانده است.


منابع: ایسکانیوز - ویکی‌پدیا

1397 .2 آبان / نویسنده: سرویس هنر اسلامی/ داود دادور / نظر: 0 /

نظرات:

بازخورد مطلب:

خانه | تماس | درباره ما |