خانه مبانی نظری خوشنویسی صنایع دستی نقاشی و نگارگری تعزیه و نمایش سینما و تلویزیون معماری شعر و ادبيات هنر جدید جشنواره ها

مقدمه­اي براصطلاحات تخصصي حفاظت و مرمت نقاشي

پدیدآورنده: معين اسلامي, مهدي رازاني* 1389 .6 شهریور

حفاظت و مرمت نقاشي­هاي سه­ پايه­ اي و ديوارنگاره­ ها از جمله مهمترين و تخصصي­ ترين زمينه­ هاي حفاظت از آثار تاريخي مي­ باشد.

حفاظت و مرمت نقاشي­هاي سه­پايه­اي و ديوارنگاره­ها از جمله مهمترين و تخصصي­ترين زمينه­هاي حفاظت از آثار تاريخي مي­باشد. ونظر به اينکه عموماً منابع علمي ومرجع در اين حوزه به زبان انگليسي نوشته مي­شوند و دانشجويان و مرمتگران فارسي زبان در مراجعه­ها و ترجمه­هاي خود با اين متون برخورد مي­نمايند واژه گزيني و معادل يابي صحيح از اصطلاحات تخصصي امري بسيار مهم و ضروري به نظر مي­رسد و کمبود آن درميان منابع فارسي کاملاً احساس مي شود در همين راستا تعدادي واژه تخصصي و پر کاربرد در مرمت نقاشي انتخاب و ترجمه شده است که خود مي تواند مقدمه­اي براي استفاده بهتر از منابع باشد .
----------------------------------------------------------------------
­­­­­­سايش                                                                                                    Abrasion ازدست رفتن بست (وگاهي بستر) که توسط سايش ومالش ايجاد مي شود.

لايه چرکي                Accretions                                                                                
  تجمع مواد آلوده و چرکي بر روي سطح نقاشي که باعث تغييردرسطح اصلي نقاشي مي شود براي مثال چرکي ها ، گرد و غبارسطحي ، دوده وچربي

ترک­هاي پيري                                                                                         Aging Cracks
ترک هايي مشخص که در نتيجه تحميل نوسانات شرايط محيطي، مکانيکي وديگرعوامل در طي زمان طولاني بر سطح نقاشي گسترش يافته و در تمام لايه هاي نقاشي ار لايه رنگ تا تکيه گاه امتداد مي يابند اين ترک ها و شکاف­هاي  عموماً ريز بوسيله شبکه اي با خطوط با خطوط مستقيم يا منحصراًبصورت خطوط منحني ظاهر شوند.

پوست تمساحي شدن                                                                            Alligatoring
  دراثرخشک شدن لايه رنگ رويي و انقباض آن الگويي ازترک­ها شبيه به پوست تمساح ايجاد مي­شود از ميان ترک­هاي لايه رويي لايه رنگ زيرين نمايان است اين ترک­ها رابا عنوان ترک خشکي نيز مي­شناسند .ر.ک ( Drying Cracks)

نوارکمکي                                                                                       Auxiliary Spline    افزودن نوارپارچه­اي به نواحي ازتابلوي نقاشي براي بهبود استحکام ومقاومت قسمت­هاي ضعيف

کندن آسترکهنه Backing Removal                                                                              
 برداشتن آسترهاي قبلي که استحکام ساختاري مناسبي ندارند يا مشکلات ناخواسته­اي ايجاد نموده­اند براي زدودن آسترها روش­هاي مختلفي وجود دارد ازقبيل: مکانيکي (با اسکالپل )، حرارت و يا با استفاده ازحلال

تغييرات قير طبيعي                                                                  Bitumen Deformation
 قيرطبيعي به عنوان رنگي تيره ازروش هايي همچون قطران به دست مي آيد و مکرراً در نقاشي هاي قرن 19 استفاده شده است . خشک نشدن اين رنگ درطي زمان بسيار طولاني که ناشي از واکنش هاي شيميايي آن است  در طول زمان باعث ايجاد ترک هاي خيمه اي در نقاشي مي­شود.
 
 سفيدک Blanching                                                                                                          
نقاط يا قسمت هاي شيري رنگ درلايه رنگ يا ورني که باعث تفرق نورازسطح نقاشي مي شوند.

درهم رفتگي رنگها      Bleeding                                                                                   
تداخل رنگها در مناطق هم جوار ه اغلب توسط رطوبت يا حلال ها اتفاق مي افتد.
 
خيمه­اي شدن                                                                                                   Blister
آسيب ناشي از برآمدگي سطحي در نقاشي که باعث جدايش رنگ از بستر يا رنگ و بستر از تکيه­گاه     مي­شود . ر.ک خيمه­اي شدن  Tenting

ابري شدن ورني                                                                                Bloom Varnish
حالت ابرمانند سطحي درلايه ورني که غالباً به خاطرنفوذ رطوبت به درون آن اتفاق مي­افتد .

اعوجاج،                                                                                                  Buckling                       
آسيب ناشي از موج دار شدن يا تابيدگي درکرباس

بيرون زدگي،بر­آمدگي                                                                                      Bulges
بر آمدگي منطقه اي ناشي از فشارهاي داخلي و خارجي 



سوختگي                                                                                        Burns
تاول يا سوختگي برروي سطح نقاشي که ناشي ازحرارت شديد توسط شعله آتش وديگر منابع حرارت مستقيم باشد .

پودري شدن                                                                            . crumbly - Chalking     تبديل لايه رنگ به پودر [به سبب از دست رفتن بست]              

تميزکاري ،جلازدايي                                                                                    Cleaning
زدودن جلاهاي قديمي وتغييررنگ يافته،گردوغبارسطحي، چرکي­ها،چربي­ها و...(گرچه به تصوربسياري افراد تميزکاري يک روندبي­خطر وعادي است اما اين مساله مي­توانددر دست افراد بي­تجربه کاري بسيارخطرناک باشد.) ر.ک تميزکاري بيش ازحد Over Cleaning ,پوست کندن Skinned

تميزکاري پشت کرباس                                               Cleaning rear of canvas
زدودن تجمع لايه­هاي چرکي وگردوغبار براي کاهش آسيب هاي ناشي از وزن وتنش­هاي آن بر روي کرباس،زمينه ولايه رنگ؛ همچنين به سبب جلوگيري ازتسريع درفرآينداسيدي شدن وضايع شدن کرباس که اين مواد دربروزآن بسيار موثرند براي زدودن آنهابايد پشت کرباس را به مربع هاي کوچک تقسيم کرد تا ازخطر تنش بيش ازحد برروي کرباس، زمينه و لايه رنگ اجتناب شود .

تست تميزکاري                                                                   Test Cleaning
آزمايشاتي که بر روي لايه ورني انجام ميگيرد تا ميزان تاثير مخلوط حلال ها يا آنزيم ها را در برداشتن لايه ورني بدون زدودن رنگ مشخص نمايد نتيجه اين کار غالبا ًچشمگير است

ورقه ورقه شدن                                                                          Cleavage
جدايش وبلند شدن لايه رنگ وبسترازکرباس که عموماً باترک­هايي­درلايه رنگ وزمينه همراه است.

چروکيدگي                                                                                Cockling
 قسمت هاي چروک شده  بدون ريز ترک را گويند

استحکام بخشي                                                                   Consolidation
راهکاري براي چسباندن مجدد رنگ­هاي پوسته و جدا شده بر روي کرباس

ترک خوردن                                                                              Cracking
تخريبي بر اثر فشارها و تنش ها درمواد


ترک يکدست                                                                                    Crackle                 
ترک هاي ريز،همگون و يکدستي که در هر کدام از لايه ها ديده مي­شوند .

ريز ترک                                                                                    Craquelure
شبکه اي از ترک­ها که ناشي از جمع شدگي لايه رنگ و ورني است

ريزترک­هاي ورني (جلا)،مشجرشدن ورني               Crazing                                                                       
شکافهاي ريز و ناشي از زمان درلايه ورني که باعث پراکندگي پرتوهاي نور ازسطح ومبهم نمودن جلوه­ي سطحي مي­شوند. ودرنهايت شدت ورني را دچارماتي زدگي مي­کنند.

لخته رنگ خرد شده Crashed Impasto                                                                                       
ايمپاستو يا لخته رنگ (کاربرد لايه هاي ضخيم رنگ) در حقيقت نوعي قلم گذاري مشخص نقاش است که اغلب به اعتبار نوع خاص الگوي آن مي توان به نقاس آن پي برد.اين برجستگي ها و لخته هاي مشخص رنگ گاهي براثرمرمت هاي نادرست وسهل انگارانه مخدوش مي شوند.مثلاً استفاده از حرارت بيش از حد هنگام آسترگيري باعث مي شود اين لخته ها نرم شده و گاهي رنگ هاي نرم شده در هم ادغام شوند که در نهايت يک سطح تخت ايجاد مي­شود.

کاسه­اي شدن                                                                                                 Cupping
رنگ هاي قديمي که به خاطر ترک ها سست شده­اند در ليه رنگ ها حالت کاسه اي به خود مي­گيرند.

چين خوردگي                                                                                      Crease
خطوط يا آثاري که از تا شدن يا چروکيدگي تابلو ايجاد مي­شوند.

برش                                                                                                      Cut
پارگي مستقيم در تکيه گاه که توسط يک ابزار برنده و نوک تيز ايجاد مي‌شود.

تغيير شکل                                                                                                Deformation
تغيير و تحول در کل يا بخشي ازنقاشي

جدايش،دوپوسته شدن                                                                            Delamination جدا شدن لايه‌هاي بستر، رنگ و يا ورني از هم

تورفتگي                                                                                               Dent  Dimple_

فرو رفتگي ايجاد شده در اثر فشار

کبره،زنگار Dirt _Grim                                                                                                 
نوعي چرکي که روي سطح انباشته شده باشد (accretion) که گاهي ممکن است روي تکيه‌گاه قرار بگيرد.

جيب خاک، Dirt poket                                                                                                
وقتي خرده آشغال و گرد و غبار در شکاف بين قاب و کرباس انباشته مي شود اين محل به عنوان جيب خاک شناخته مي‌شود. اين مواد سرعت تخريب نقاشي را افزايش مي دهند و بنابراين بايد کاملا تميز شوند .

تغييررنگ                                                                                               Discoloration
تغيير در مايه هاي رنگي که اغلب باعث تغييرات فاحش درتناليته‌هاي نقاشي مي‌شود.

کشش   Draw                                                                                                              محکم کردن تابلو به کشش

ترک هاي خشکيدگي                                                                            Crackle    Drying
ر.ک  Shirinkage  

ترک هاي خشکي : Drying Crack                                                                                     
ر.ک  Alligatoring

گرد و غبار                                                                                                            Dust
پوشش ذرات ريز و يکدست روي سطح

ترد شدن   Embrittlement                                                                                          
سست و شکننده شدن محسوس کرباس


روکش کردن :                                                                                                    Facing
چسباندن يک لايه محافظتي (اغلب يک لايه کاغذ تيشو بروي نقاشي‌هاي شکننده کشيده مي‌شود)براي جلوگيري از ريزش رنگ، درطول عمليات مرمت و يا تا زمان پايان کار

رنگ پريده Faded                                                                                                        کاهش در روشنايي يا شدت رنگ

پر کننده ،زبره Filler - Temper                                                                                         مواد مورد استفاده در پر کردن نواحي کمبود اغلب درلايه بستر     

پوسته شدن  Flaking                                                                                                        
ترک هاي گسترده در لايه رنگ و بستر بطوريکه باعث جدا شدن اين لايه ها از تکيه گاه شده و اغلب ترکيبي از ترک و ورقه هاي رنگ يا بستر مي باشد.

تا خوردن  Fold                                                                                                         

سائيدگي قاب Frame Abrasions                                                                                 
زماني که نقاشي درحال سوارشدن روي قاب است، سطح داخلي قاب با سطح نقاشي درتماس قرار مي‌گيرد. اين مساله باعث ساييدگي لايه هاي رنگ مي‌شود.علاوه براين بين‌ لايه‌هاي درتماس قرار گرفته، ‌اکسيداسيون اتفاق مي افتد که اين مساله موجب جدا شدن رنگ در سطوح گسترده مي شود.

سست شدگي رنگدانهFriable                                                                                           
پودري شدن به سب ناکافي بودن بست  ر.ک.chalking


آفت زدايي ، ضدعفوني    Fumigate                                                                                             
جلوگيري ازهجوم حشرات،قارچها ،کپک­ها ورشدديگر عوامل مضردرامرحفاظت که مستقيماً توسط استفاده ازموادشيميايي وياازطريق قراردادن شي درمحفظه حاوي بخار مواد شيميايي انجام مي­شود.

 بستر                                                                                                        Ground
پوشش استفاده شده براي آماده سازي کرباس ياپانل چوبي براي اجراي نقاشي که اولين لايه نقاشي نيز محسوب مي­شود.

سوراخ                                                                                                         Hole
 سوراخ شدگي 

ترک­هاي ضربه­اي                                                                               Impact crackle
نوعي ترک شعاعي که در اثر ضربه ايجاد مي­گردد.

آسيب­ ضربه                                                                                    Impact Damage       
کمبود­هاي مختلف ،سائيدگي،پارگي وغيره ناشي ازضربه­هاي شديد

نقص ذاتي مواد                                                                                   Inherent Vice
نوعي عامل تخريب در نقاشي که در ساختار اصلي مواد سازنده روي مي‌دهد.

موزون سازي رنگي                                                                                    Inpainting
روشي مرمتي براي بازسازي رنگ­ها وديگرجزئيات ازدست رفته درلايه رنگ است.که عموماً توسط ترکيب رنگدانه دريک بست مناسب اجرا مي­شود رتوشکاري(Retouching) نيز بدان مي­گويند.

 آسيب حشرات                                                                                 Insect Damage                                                
تعداد زيادي حشره وجود داردکه بيشتردرپشت کرباس ديده شده واز مواد موجود درنقاشي تغذيه مي­کنند. و اگر باآنها مقابله نشود آسيب­هاي بسيار شديدي به بار مي­آورند حشرات درموارد زيادي مي­تواند لايه­ي رنگ را عاري ازتکيه­گاه کنند ودرنتيجه باعث فروپاشي تابلوگردند. 

فضولات حشرات                                                                           Insect Detrius
فضولات وديگر پس مانده­هاي غذايي حشرات که عموماً در پشت کرباس مشاهده مي­گردند.

آفت زدگي                                                                                             Infestation
هجوم وپديدارشدن آفت­ها،قارچ­هاو...که عموماًبه همراه حشرات ،باکتري­هايا ميکروارگانيسم هايي مثل قارچ اتفاق مي­افتد.

مقاوم­سازي پشت تابلودر مقابل حشرات Insect Resistant Backing                                     
عبارت از يک روش حفاظتي است که در آن از يک توري نازک بر روي قاب فلزي درپشت تابلو استفاده مي­شود.توري وقاب آن هر دو ضد زنگ اند بو ده ونسبت به نقاشي بي تاثيراند ،توري با جلوگيري از ورود حشرات باعث گردش جريان هوا مي­شود.اين روش براي مناطق گرمسيري بسيار مناسب است اما براي مناطق شمالي پيشنهاد نمي­شود. 

جدايش بين لايه­اي                                                             Inter- layer Delamination
تفاوت در شرايط داخلي و خارجي بستر، لايه رنگ و ورني سبب جدايش بين لايه اي مي‌گردد.

گوه                                                                                                                Key
تکه چوبي درگوشه­هاي کلاف براي جلوگيري از انقباظ و انبساط کرباس

کمبود                                                                                                        Lacuna
از دست رفتگي و ريختگي رنگ در نقاط کوچک
 
آسترگيري (دوبلاژ)                                                                                      Lining
زماني که تکيه­گاه اصلي قدرت لازم براي تحمل وزن نقاشي را ندارد، تکيه­گاه کمکي توسط مرمتگر بر روي تکيه­گاه اصلي نقاشي نصب مي­شود. آسترگيري با مواد متنوعي ازجمله کرباس، فايبرگلاس و... انجام شده و بسته به نياز مي تواند سخت،نيمه سخت يا انعطاف پذير باشد.

زدودن آسترگيري،             Lining Removal                                                                  
برداشتن وبرطرف نمودن آستر فاسد و تخريب شده نقاشي

رنگ­هاي سست                                                                                      Loose Paint
مناطقي از لايه رنگ که چسبندگي شان را از دست داده­اند اما هنوز درمکان خود قراردارند
 
ضايعات[ نقاشي] ، ريختگي رنگ،                                                                    Loss 
    ازدست رفتن بخش­هايي از يک يا چند لايه نقاشي غالباً در نتيجه جدايش ،سايش،پارگي و...
   
بست رنگ                                                                                              Medium
موادي ازقبيل روغن،جلا،آب وغيره براي چسبيدن ونگهداشتن رنگدانه­هاوهمچنين حاملي براي رنگدانه­ها

قارچ و کپک                                                                                            Mold/Mildew
رشد وهجوم هر نوع قارچ که سطوح آلي را تهديد مي کند ودرحضور رطوبت کافي باعث توليد آنزيم هايي مي شود که مواد سطحي را تخريب و تجزيه مي‌کنند.

تميز کاري بيش ازحد Over cleaning                                                                             
ر.ک Cleaning

اضافه رنگ مرمتي، رنگ الحاقي                Over painting                                                    
هنگامي که مرمتگر مهارت کافي براي رتوش کاري، منحصراً درمناطق آسيب ديده را ندارد؛ براي ايجاد هماهنگي با مناطق اطراف قسمت رتوش، رنگ ها را تا حدي برروي رنگ هاي اصلي امتداد مي دهد.
  
وصله ( وصله کردن ) Patch                                                                                            
تکه هاي کوچکي از پارچه عموماً ( کرباس ) که براي اتصال پارگي ها يا درزها در پشت کرباس اصلي
(توسط چسب ) استفاده مي شود.

تابيدگي تخته Planer Distrotion                                                                                    
ر.ک Warping

سوراخ puncture                                                                                                         
 سوراخ ايجاد شده توسط ضربه 

خراش Scratches                                                                                                       
ضايعه‌اي در سطح که عموماً در لايه رنگ و بستر امتداد مي يابد وناشي از کشيدن جسمي نوک تيز بر روي سطح است.

آسيب دود Smoke Damage                                                                                         
رسوب ناشي از مواد سوختني که عموماً بواسطه سوختن شمع، دخانيات، وبقاياي آتش سوزي در ساختمان روي مي دهد.

خاک گرفتگي Soiling                                                                                                   
رسوب خاک و ديگر مواد بر روي سطح نقاشي

چروکيدگي   Shirinking                                                                                               
آسيب ناشي از انقباض وتراکم مواد

شکاف Split                                                                                                               
شکاف درجهت رگه هاي چوب ناشي از اثر تنش

لکه Stain                                                                                                                   
ذرات خاکي يا بيرنگ با منشاء خارجي

کلاف ثابتStrainer                                                                                                      
چهارچوبي با اتصالات تغييرناپذير براي ثابت نگه داشتن کرباس

کلاف غيرثابت (گوه دار)Stretcher                                                                                    
چهارچوبي با اتصالات کام و زبانه وتاحدي قابل تغييربراي ثابت نگه داشتن کرباس

رد کلاف Stretcher Marks                                                                                          
اثر يا رد ترک در لايه هاي رنگ و زمينه نقاشي که درامتداد لبه هاي داخلي چهارچوب ايجاد مي شود.

نوارگيري Strip lining                                                                                                
استفاده ازنوارهاي پارچه‌اي براي افزايش مقاومت لبه‌هاي بوم نقاشي زماني‌که نياز به آسترگيري مجدد‌نيست.

پوست کنده                                                                                                    Skinned
ر.کOver cleaning    
تکيه گاه Support                                              

1389 .6 شهریور / نویسنده: معين اسلامي, مهدي رازاني* / نظر: 0 /

نظرات:

بازخورد مطلب:

خانه | تماس | درباره ما |